استاندارد OWASP چیست و چه زیرمجموعه‌هایی دارد؟

آسیب‌پذیری‌هایی مانند ضعف احراز هویت، پیکربندی نادرست و کنترل ناکافی دسترسی می‌توانند امنیت یک برنامه کاربردی را به خطر بیندازند. استاندارد OWASP با ارائه راهنماها و چارچوب‌های تخصصی، به تیم‌های توسعه و امنیت کمک می‌کند این ریسک‌ها را شناسایی و مدیریت کنند. در این مقاله، مفهوم OWASP، اصول امنیتی، ریسک‌های رایج و کاربرد آن را بررسی می‌کنیم. برای مطالعه مباحث تخصصی‌تر می‌توانید به دواپس ایران مراجعه کنید و برای ارزیابی زیرساخت نیز از خدمات تخصصی دواپس بهره بگیرید.

استاندارد OWASP چیست؟

OWASP مخفف Open Worldwide Application Security Project و یک پروژه متن‌باز و غیرانتفاعی در حوزه امنیت نرم‌افزار است که با هدف بهبود امنیت برنامه‌های کاربردی شکل گرفته است. OWASP مجموعه‌ای از راهنماها، استانداردها، ابزارها و مستندات تخصصی ارائه می‌کند که به تیم‌های توسعه و امنیت کمک می‌کنند آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزار را شناسایی، ارزیابی و تا حد امکان برطرف کنند.

OWASP یک استاندارد واحد یا یک نرم‌افزار مشخص نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از پروژه‌ها و چارچوب‌های امنیتی است که هرکدام برای مسئله‌ای مشخص در چرخه توسعه نرم‌افزار کاربرد دارند. برای نمونه، OWASP Top 10 رایج‌ترین ریسک‌های امنیتی برنامه‌های وب را دسته‌بندی می‌کند و می‌تواند به‌عنوان نقطه شروعی برای ارزیابی امنیت یک برنامه مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین، استفاده از OWASP به معنی ابن است که تیم فنی باید متناسب با معماری، فناوری و سطح ریسک سیستم، راهنماها و پروژه‌های مرتبط را انتخاب و در فرایند توسعه و ارزیابی امنیت به کار بگیرد.

 

مروری بر تاریخچه استاندارد OWASP

OWASP فعالیت خود را در سال ۲۰۰۱ به‌صورت غیررسمی آغاز کرد و در ابتدا با هدف جمع‌آوری و ارائه روش‌های برنامه‌نویسی امن شکل گرفت. این پروژه به‌مرور توسعه پیدا کرد و از یک فعالیت محدود به یک پروژه متن‌باز و غیرانتفاعی در حوزه امنیت نرم‌افزار تبدیل شد.

امروزه OWASP یک سازمان وابسته به فرد یا شرکت خاص نیست و متخصصان سراسر جهان می‌توانند به‌صورت آزادانه در آن مشارکت کنند. تولید مستندات، ابزارهای امنیتی، مقالات و روش‌های ارزیابی امنیت از جمله فعالیت‌های این سیستم است و راهنماها و استانداردهای OWASP به‌عنوان مرجعی معتبر برای شناسایی آسیب‌پذیری‌ها و افزایش امنیت برنامه‌های تحت وب مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بهبود امنیت نرم ‌افزار با استاندارد OWASP

آیا تا به حال از خود پرسیده‌اید که چه پروژه‌هایی با استاندارد  OWASP مرتبط هستند؟ یکی از پروژه‌های خوب که با این استاندارد مرتبط است، مربوط به جامعه‌ای از فناوران، مبشران و توسعه دهندگان است.  ما جامعه‌ای از فناوران توسعه دهندگان و مباشران هستیم که می‌توانیم امنیت نرم‌ افزار را بهبود ببخشیم. این بنیاد برای بهبود امنیت نرم ‌افزار، موارد زیر را ارائه می‌دهد:

1. اعتبار: استاندارد در جامعه AppSec جا دارد و به خوبی شناخته شده است. به‌طور کلی این بخش به جهت رسمیت یافتن در حوزه شبکه‌ای، جزء معتبرترین شناسه‌ها به‌شمار می‌رود.
2. قابلیت مشاهده: وب سایت هر سال بیش از ۶ میلیون بازدید کننده دارد و این رقم زیادی است.
3. منابع: نشست‌ها و بودجه پروژه، برای برنامه‌های واجد شرایط در دسترس هستند و می‌توان برای سازماندهی بهتر از آن‌ها استفاده کرد. منابع این استاندارد از جامعیت مناسبی برخوردار هستند و هر یک به‌طور جداگانه در جهت بهبود فرآیند امنیت سیستم عمل می‌کنند.
4. انجمن: فصل‌های محلی و همینطور کنفرانس‌های ما، می‌توانند پروژه‌ها را با کاربران مرتبط کنند. پروژه‌های استاندارد به عنوان مجموعه‌ای از وظایف مرتبط شناخته می‌شوند که دارای اعضای تیم تعریف شده و نقشه راه هستند. پروژه‌های ما منبع باز دارند و توسط جامعه داوطلبان ما ساخته شده‌اند.

رهبران پروژه استاندارد، مسئول تعریف نقشه راه، چشم انداز و همینطور وظایف پروژه هستند. رهبر پروژه همچنین پروژه را به خوبی تبلیغ می‌کند و تیم را تشکیل می‌دهد‌. استاندارد در حال حاضر دارای بیش از ۱۰۰ پروژه فعال است و هر هفته درخواست پروژه‌های جدید هم، ارسال می‌شود‌. در بخش بالا به معرفی و بررسی امکانات قابل ارائه در کلینیک استاندارد OWASP  پرداختیم. افراد می‌توانند با کسب اطلاعات جامع و کامل در این حوزه به بهره‌وری مطلوب از این روش بپردازند.

اصول و چارچوب‌های امنیتی OWASP

اصول و چارچوب‌های OWASP با هدف کمک به تیم‌های توسعه و امنیت برای شناسایی و کاهش ریسک‌های امنیتی در چرخه عمر نرم‌افزار تدوین شده‌اند. این چارچوب‌ها موضوعاتی مانند مدل‌سازی تهدید، شناسایی مهاجمان، حفاظت از دارایی‌ها و داده‌های حساس و کنترل آسیب‌پذیری‌های رایج را پوشش می‌دهند. استفاده از این اصول به تیم‌ها کمک می‌کند امنیت را از مرحله طراحی و توسعه در نظر بگیرند و متناسب با معماری و سطح ریسک هر سامانه، کنترل‌های امنیتی مناسب را انتخاب کنند.

1. اصول اختصاصی در استاندارد OWASP

در این بخش قصد داریم در مورد اصول اختصاصی در استاندارد OWASP صحبت کنیم. اصول طراحی امنیت ساخت برنامه‌های وب برای کمک به توسعه دهندگان، بسیار ایمن ایجاد شده‌اند. این اصول به شرح زیر هستند:

• شناخت مهاجمان
• تحریک حملات سایبری
• برنامه نویسان و کارکنان ناراضی
• سازمان‌ها جنایی با هدف تخریب
• اسکریپت
• شفاف سازی دارایی

قبل از این که هرگونه راهکار امنیتی ارائه شود، شناسایی و طبقه‌ بندی داده‌هایی که این برنامه با آن‌ها سر و کار دارد، ضروری است. اطلاعات مالی پردازش برنامه، باید نسبت به وبلاگ یا انجمن وب، محدودیت‌های بسیار سخت‌تری داشته باشند.  در نهایت باید اضافه کنیم که خطرناک‌ترین نوع حملاتی که توسعه کنندگان باید به کنترل آنها بپردازند برنامه نویسان و کارکنان ناراضی هستند. دلیل این کار این است که آنها معمولاً به سیستم‌های حساس دسترسی بالایی دارند.

2. نقش استاندارد OWASP در امنیت اطلاعات

یکی از موضوعات مهمی که در مورد برنامه‌های وب وجود دارد و باید به آن توجه شود، امنیت اطلاعات وبسایت است. اما آیا راهی وجود دارد تا بتوان امنیت اطلاعات را حفظ کرد یا افزایش داد؟ در پاسخ به این سوال باید بگوییم بله، استاندارد OWASP نقش مهمی در افزایش آگاهی در مورد خطرات امنیتی برنامه‌های مختلف وب ایفا می‌کند.  از طرفی دیگر این استاندارد می‌تواند منابع آموزشی مختلفی را ارائه دهد و همینطور راهنمایی‌های لازم را در اختیار توسعه دهندگان و سازمان‌ها قرار دهد. به این شکل تهدیدهای بالقوه و همینطور آسیب پذیری‌های موجود در برنامه‌های تحت وب، کنترل می‌شوند.

3. بهره‌گیری از اصول امنیتی در استاندارد OWASP

OWASP مجموعه‌ای از پروژه‌ها، راهنماها و منابع تخصصی را برای کمک به توسعه و نگهداری نرم‌افزارهای امن ارائه می‌کند. این منابع برای نقش‌های مختلف، از برنامه‌نویس و معمار نرم‌افزار تا متخصص امنیت و مدیر فنی، کاربرد دارند و بر شناسایی و کاهش ریسک‌های امنیتی تمرکز می‌کنند. در کنار امنیت نرم‌افزار، آشنایی با مفاهیم زیرساختی مانند امنیت شبکه چیست نیز برای ایجاد یک رویکرد جامع‌تر در حفاظت از سامانه‌ها اهمیت دارد.

مهم‌ترین کاربردهای منابع امنیتی OWASP عبارت‌اند از:

• شناسایی آسیب‌پذیری‌های رایج: معرفی و بررسی ریسک‌های مهم امنیتی در برنامه‌های وب.
• ارائه راهکارهای امنیتی: ارائه راهنما و توصیه‌های فنی برای کاهش ریسک آسیب‌پذیری‌ها.
• کمک به طراحی امن: ارائه اصولی که می‌توان از مراحل ابتدایی طراحی و توسعه نرم‌افزار در نظر گرفت.
• آموزش تیم‌های فنی: افزایش آگاهی توسعه‌دهندگان، معماران و متخصصان امنیت درباره تهدیدها و روش‌های مقابله با آن‌ها.
• ارائه ابزار و پروژه‌های متن‌باز: فراهم کردن منابع و ابزارهایی برای ارزیابی و تقویت امنیت نرم‌افزار.

آسیب‌پذیری‌ها و ریسک‌های امنیتی در OWASP

OWASP بخشی از چارچوب‌های خود را به شناسایی و کاهش ریسک‌های رایج امنیتی در برنامه‌های کاربردی اختصاص می‌دهد. پیکربندی امنیتی نادرست می‌تواند در اثر تنظیمات نامناسب مجوزها، سرویس‌ها، کنترل‌های امنیتی یا به‌روزرسانی نشدن مؤلفه‌ها، زمینه دسترسی غیرمجاز را فراهم کند. از سوی دیگر، ضعف در احراز هویت و مدیریت نشست می‌تواند امکان حملاتی مانند حدس یا سرقت اعتبارنامه و دور زدن سازوکارهای ورود را افزایش دهد؛ بنابراین بررسی این موارد باید متناسب با معماری و سطح ریسک برنامه انجام شود.

ریسک امنیتی	نمونه مشکل	پیامد احتمالی
پیکربندی امنیتی نادرست	تنظیمات اشتباه مجوزها یا سرویس‌ها	دسترسی غیرمجاز به منابع
ضعف احراز هویت	رمز عبور ضعیف یا سازوکار ورود ناکافی	دسترسی غیرمجاز به حساب‌ها
ضعف مدیریت نشست	مدیریت نامناسب نشست کاربر	سوءاستفاده از نشست معتبر
به‌روزرسانی ناقص	استفاده از مؤلفه‌های آسیب‌پذیر	افزایش سطح حمله

1. تدابیر استاندارد OWASP برای پیکربندی امنیتی اشتباه

یکی از مسائل مهمی که در مورد پیکربندی امنیتی وجود دارد، این است که گاهی اوقات این پیکربندی دچار اشتباهاتی می‌شود. پیکربندی نادرست امنیتی در برنامه‌های مختلف تلفن همراه‌، به پیکربندی نادرست مجوزها، تنظیمات امنیتی و همینطور کنترل‌ها اشاره دارد که تمام این موارد می‌توانند به دسترسی‌های غیر مجاز و آسیب پذیری منجر شوند.

عوامل تهدید که می‌توانند از این پیکربندی‌های نادرست امنیتی سوء استفاده کنند، مهاجمانی هستند که هدف آن‌ها، دسترسی غیر مجاز به داده‌های حساس یا انجام اقدامات مخرب است. عوامل تهدید این امکان را دارند که یک مهاجم با دسترسی فیزیکی به دستگاه و همینطور یک برنامه مخرب در دستگاه باشند که از پیکربندی امنیتی نادرست برای انجام کارهای غیر مجاز در زمینه برنامه آسیب پذیر هدف، سوء استفاده می‌کند.  اگر ایمن سازی امنیتی مناسب در هر کدام از قسمت‌های اپلیکیشن رعایت نشده باشد یا اپلیکیشن مجوزهای پیکربندی نادرست روی سرویس‌های ابری داشته باشد، از منظر پیکربندی امنیتی نادرست و آسیب پذیر است. اگر جدیدترین وصله‌های امنیتی نصب نشده باشند و سیستم‌هام هم به صورت کامل به روز نشده باشند، آسیب پذیر هستند.

2. بررسی مشکلات احراز هویت در OWASP

قبل از اینکه بخواهیم به بررسی مشکلات احراز هویت در استاندارد OWAPS بپردازیم قصد داریم در مورد چگونگی تست احراز هویت مطالبی را ارائه دهیم. برخی از مهم‌ترین روش‌های انجام این فرآیند به شرح زیر هستند:

• آزمایش اعتبارنامه‌های منتقل شده از طریق یک کانال رمزگذاری‌شده
• تست اعتبار پین فرض
• تست مکانیزم ضعیف قفل کردن
• آزمایش اعتبارنامه‌های منتقل شده از طریق یک کانال رمزگذاری‌شده
• تست اعتبار پین فرض
• تست مکانیزم ضعیف قفل کردن
• آزمایش برای دور زدن طرحواره احراز هویت
• آزمایش اعتبارنامه‌های منتقل شده از طریق یک کانال رمزگذاری‌شده
• تست برای آسیب‌پذیری رمز عبور به خاطر بسیار
• آزمایش برای دور زدن طرحواره احراز هویت
• تست مکانیزم ضعیف قفل کردن
• تست اعتبار پین فرض
• تست نقاط ضعف حافظه پنهان مرورگر
• تست خط‌مشی رمز عبور ضعیف
• پاسخ به سؤالات امنیتی
• آزمایش برای عملکردهای ضعیف تغییر یا بازنشانی رمز عبور
• تست برای احراز هویت ضعیف در کانال جایگزین
• آزمایش احراز هویت چندعاملی

تایید هویت کاربر، مدیریت جلسه برای محافظت احراز هویت و بررسی اصول مختلف آن، دارای اهمیت زیادی هستند. ممکن است در این بین، ضعف‌هایی هم در نحوه احراز وجود داشته باشند. این ضعف‌ها در صورتی هستند که برنامه به حملات خودکار مانند پر کردن اعتبار که در آن مهاجم فهرستی از رمزهای عبور معتبر و همینطور نام‌های کاربری را دارد، بروز پیدا می‌کنند.

مزایای استفاده از استاندارد OWASP

برخی از مزایای این استاندارد به شرح زیر است:

1. این روش یک پروژه جامع امنیتی باز و آزاد است که دانش و ابزارهای زیادی را برای کمک به هر شخصی که در توسعه، ایجاد‌، آزمایش، پیاده‌سازی و پشتیبانی از یک برنامه وب فعالیت دارد، فراهم می‌کند.
2. از این طریق اطمینان حاصل می‌شود که امنیت از ابتدا تا انتها به وجود آمده و محصول تا حد ممکن امن است.
3. از جمله مزایای اصلی که می‌توان برای شرکت‌ها و متخصصان فناوری استاندارد OWASP فراهم کرد، تأمین امنیت به شیوه کاملا تخصصی و هوشمندانه است.
4. کمک می‌کند تا برنامه‌ها بتوانند در مقابل حملات سایبری زره پوش شوند و مقاومت خوبی از خود نشان دهند.
5. از طرف دیگر می‌تواند به کاهش میزان خطاها و همینطور خرابی‌های عملیاتی در سیستم‌ها کمک خوبی بکند.
6. قادر است به رمزگذاری قوی‌تر کمک کند و همینطور پتانسیل موفقیت برنامه را هم افزایش دهد.
7. همچنین تصویر شرکت توسعه دهنده نرم‌افزار را هم بهبود می‌بخشد.

یکی از توصیه‌هایی که در زمینه استفاده از این استاندارد داریم، این است که اگر هنوز آن را دنبال نمی‌کنید یا همکاری با آن را آغاز نکرده‌اید، این فرصت می‌تواند برای شروع شما عالی باشد. نشان دادن به مشتریان که شرکت شما از طریق همکاری با اطلاعات به طور فعال در جامعه شرکت می‌کند، می‌تواند دیدگاه آن‌ها را نسبت به کسب و کار تغییر دهد.  از طرفی دیگر این امکان را فراهم می‌کند که به صورت قابل توجهی، تصویر کسب و کار در بازار بهبود پیدا کند.

سخن پایانی

در این مقاله متوجه شدیم که استاندارد OWASP چیست و چه کاربردی دارد. همانطور که اشاره کردیم، این استاندارد یک متدولوژی است و یک راهکار است که به کاربران خود نشان می‌دهد که منحصر به یک سازمان یا یک شرکت خاصی نیست.

اگر شما تمایل داشته باشید، می‌توانید به آن بپیوندید و فعالیت خود را آغاز کنید. این استاندارد به عنوان یک سازمان غیر دولتی ثبت شده است. از طرفی دیگر باید گفت که این سازمان در پی جلوگیری از حملات مختلف سایبری که به عنوان حملات روتین و معمول در برنامه‌های کاربردی بودند، با گذشت زمان شناخته‌تر شد و قدرت آن هم افزایش پیدا کرد.

سوالات متداول

آیا OWASP برای برنامه‌های موبایل هم کاربرد دارد؟
بله، OWASP پروژه‌ها و راهنماهای تخصصی برای ارزیابی و تقویت امنیت برنامه‌های موبایل نیز ارائه می‌کند.

آیا استفاده از راهنماهای OWASP به معنی امن بودن کامل یک نرم‌افزار است؟
خیر، OWASP چارچوب و راهنمای ارزیابی ریسک است و امنیت نهایی به معماری، پیاده‌سازی و کنترل‌های هر سامانه بستگی دارد.

OWASP چه کمکی به تیم‌های توسعه نرم‌افزار می‌کند؟
OWASP با ارائه راهنما، استاندارد، ابزار و منابع آموزشی به تیم‌ها کمک می‌کند ریسک‌های امنیتی را در مراحل مختلف توسعه شناسایی و مدیریت کنند.

آیا راهنماهای OWASP فقط برای متخصصان امنیت کاربرد دارند؟
خیر، توسعه‌دهندگان، معماران نرم‌افزار، مدیران فنی و تیم‌های تست نیز می‌توانند متناسب با نقش خود از منابع OWASP استفاده کنند.